W druku 3D „pasuje” potrafi znaczyć trzy różne rzeczy: że element da się włożyć bez siły, że wejdzie na wcisk albo że wymaga dopasowania po wydruku. Jeśli nie nazwiesz tego precyzyjnie, łatwo o sytuację, w której część wygląda poprawnie, ale w montażu zaczyna się improwizacja. Ten tekst porządkuje temat tolerancje druk 3d w sposób praktyczny: co jest realne w FDM i SLA/MSLA, jakie luzy przyjmować na start i jak podejść do elementów krytycznych (otwory, trzpienie, gwinty, zatrzaski).
Spis treści
- Co jest realne w FDM i SLA/MSLA
- Luz montażowy: kiedy „luźno”, kiedy „na styk”, kiedy „na wcisk”
- Otwory, trzpienie, gwinty: miejsca, gdzie najczęściej wychodzi błąd
- Jak testować tolerancje w praktyce
- Jak opisać wymagania do wyceny
- FAQ
- Podsumowanie i następny krok
Co jest realne w FDM i SLA/MSLA
Najważniejsze, co trzeba zrozumieć w kontekście tolerancji, to fakt, że druk 3D jest procesem warstwowym, a więc zachowanie wymiarów zależy od technologii, materiału, orientacji modelu, podpór oraz ustawień. W FDM masz zwykle większą zmienność wynikającą z ekstruzji filamentu i widocznych warstw. W SLA/MSLA precyzja detalu jest z reguły lepsza, ale pojawia się temat skurczu żywic, podpór i obróbki po utwardzeniu.
W praktyce oznacza to, że „tolerancja” nie jest jedną liczbą dla całego modelu. To raczej zestaw decyzji: które powierzchnie są krytyczne, gdzie możesz pozwolić sobie na luz, a gdzie musisz przewidzieć dopasowanie po wydruku. Poniższa tabela daje bezpieczne punkty startowe do projektów montażowych. Traktuj je jako wartości do pierwszej iteracji, a nie jako gwarantowany wynik w każdym przypadku.
| Zastosowanie (luz na wymiarze) | FDM – punkt startowy | SLA/MSLA – punkt startowy | Komentarz praktyczny |
|---|---|---|---|
| Pasowanie swobodne (ma wejść bez „tarcia”) | ok. 0,20–0,40 mm | ok. 0,10–0,25 mm | Dobre na elementy wsuwane, obudowy, prowadzenia bez obciążenia |
| Pasowanie robocze (ma działać stabilnie) | ok. 0,15–0,30 mm | ok. 0,08–0,20 mm | Dobre na gniazda i elementy montażowe, gdzie liczy się powtarzalność |
| Pasowanie ciasne (blisko „na styk”) | ok. 0,10–0,20 mm | ok. 0,05–0,15 mm | Wymaga lepszego opisu powierzchni krytycznych i testu prototypu |
Luz montażowy: kiedy „luźno”, kiedy „na styk”, kiedy „na wcisk”
W druku 3D najbezpieczniejsze są rozwiązania, które tolerują niewielką zmienność. Jeśli element ma po prostu wejść i siedzieć w gnieździe, lepiej przewidzieć luz roboczy niż próbować robić „idealny styk” na pierwszym podejściu. „Na styk” w druku 3D bywa zdradliwe, bo różnice wynikające z orientacji czy podpór potrafią ujawnić się dopiero w montażu.
Pasowanie na wcisk jest możliwe, ale wymaga doprecyzowania: czy wcisk ma być jednorazowy, czy serwisowalny, czy element ma pracować w temperaturze, czy będzie narażony na udary. W takich przypadkach często lepszym rozwiązaniem niż agresywny wcisk jest geometria zabezpieczająca (np. kołnierz, żebro, punktowe podparcie) albo zastosowanie elementów metalowych (np. insertów), jeśli część ma być wielokrotnie skręcana.
Jeśli temat pasowań jest dla Ciebie kluczowy, to jako uzupełnienie dobrze działa ten materiał, bo wchodzi szerzej w przygotowanie modelu pod druk:
Jak przygotować model do druku 3D – tolerancje, podpory, grubość ścianek
Otwory, trzpienie, gwinty: miejsca, gdzie najczęściej wychodzi błąd
Otwory w druku 3D bardzo często wychodzą minimalnie mniejsze niż w projekcie, szczególnie w FDM. Dlatego w częściach montażowych dobrze zakładać, że otwór pod śrubę lub kołek będzie wymagał albo lekkiego powiększenia w projekcie, albo szybkiej kalibracji w pierwszym prototypie. To samo dotyczy trzpieni i gniazd: jeśli trzpień ma wejść w otwór i „trzymać”, to bezpieczniej jest świadomie zaprojektować luz roboczy niż liczyć na idealną powtarzalność.
Gwinty drukowane bezpośrednio w plastiku potrafią działać, ale w zastosowaniach firmowych częściej wygrywa podejście serwisowe: otwór pod gwintowanie lub insert, bo zapewnia trwałość i powtarzalność w kolejnych montażach. To szczególnie ważne, gdy część będzie rozbierana, a nie tylko „złożona raz i koniec”.
Jak testować tolerancje w praktyce
Jeśli tolerancje są krytyczne, najlepszą praktyką jest test „na małym fragmencie” zamiast drukowania całej części i liczenia, że będzie idealnie. W praktyce robi się prosty element testowy: fragment gniazda, otwór z trzpieniem, zatrzask albo prowadnicę. To pozwala szybko ustalić realny luz dla konkretnej geometrii, materiału i ustawień, zanim wejdziesz w właściwy wydruk.
Dodatkowo tolerancje warto mierzyć tak, jak część będzie używana. Suwmiarka jest świetna do wymiarów, ale nie powie Ci wszystkiego o tarciu, sprężystości i tym, jak element zachowa się pod obciążeniem. Dlatego w montażowych projektach B2B prototyp „pod przymiarkę” zwykle oszczędza najwięcej czasu i nerwów.
Jak opisać wymagania do wyceny
Żeby wycena była trafna, nie wystarczy sam plik. Potrzebna jest informacja, które powierzchnie są krytyczne, jaki typ pasowania jest oczekiwany i czy element ma być serwisowalny. Jeśli napiszesz wprost, że dana średnica ma „wejść swobodnie”, a dana powierzchnia ma „trzymać pozycję”, wykonawca może dobrać technologię, orientację i ustawienia tak, żeby dowieźć rezultat bez zgadywania.
Jeśli chcesz mieć proces „od pliku do części” uporządkowany pod B2B, zacznij tutaj (to jest strona, do której powinny linkować wszystkie artykuły wspierające):
Usługi drukowania 3D na zamówienie
FAQ
Czy da się zagwarantować jedną tolerancję dla całej części?
W druku 3D lepiej myśleć o tolerancjach miejscowo: inne ryzyko jest na otworach, inne na powierzchniach po podporach, inne na długich, cienkich elementach. Da się ustalić standard, ale sensownie jest wskazać strefy krytyczne.
Czy SLA/MSLA zawsze daje lepsze tolerancje niż FDM?
Często daje lepszy detal i gładkość, ale tolerancje nadal zależą od skurczu, podpór i obróbki po wydruku. W wielu częściach funkcjonalnych FDM wygrywa wytrzymałością i kosztem, a SLA/MSLA estetyką i detalem.
Jak uniknąć problemu, że otwory „nie pasują”?
Najlepiej potraktować otwory jako strefy krytyczne, przewidzieć niewielki zapas albo zaplanować szybki test prototypowy. W projektach serwisowych często najlepszym rozwiązaniem są inserty lub gwintowanie po wydruku.
Podsumowanie i następny krok
Temat tolerancje druk 3d nie sprowadza się do jednej liczby, tylko do świadomego zaprojektowania pasowań i krytycznych powierzchni. Jeśli nazwiesz oczekiwany typ montażu, wskażesz miejsca krytyczne i wykonasz mały test dopasowania, ryzyko niespodzianek spada dramatycznie, a projekt przechodzi z „wydrukujmy i zobaczymy” na przewidywalny proces.
Jeśli chcesz przejść dalej i zlecić element pod montaż z doborem technologii, najlepiej startować stąd:
Usługi drukowania 3D na zamówienie